Εγκυμοσύνη και Διατροφή, τι είναι καλό να τρώει μια έγκυος;

Πάρης Παπαχρήστος

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, M.Sc.
Ιδρυτής του medNutrition.gr – Συγγραφέας

Μια σωστή διατροφή πριν και κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης δίνει στο νεογέννητο ένα καλό ξεκίνημα στην ζωή. Δεν είναι ανάγκη να τρώτε για δυο, αρκεί να τρώτε μια ποικιλία τροφών. Κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης ο μεταβολισμός της μητέρας παρουσιάζει δραματικές μεταβολές, λόγω αλλαγών σε ορισμένες βασικές αναπαραγωγικές ορμόνες όπως είναι η γοναδοτροπίνη,  η προγεστερόνη, η οιστραδιόλη, η προλακτίνη και η επινεφρίνη.

Το ορμονικό περιβάλλον κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι μέγιστης σημασίας για την φυσιολογική ροή των θρεπτικών συστατικών στο έμβρυο. Η απορρόφηση του σιδήρου και του ασβεστίου αυξάνονται κατά την κυοφορία. Ο όγκος του αίματος αυξάνεται φυσιολογικά στην εγκυμοσύνη, κυρίως λόγω της αύξησης του όγκου του πλάσματος κατά 35-40%. Επίσης, μεγάλες αλλαγές συντελούνται στην νεφρική λειτουργία που σχετίζονται με αξιοσημείωτες μεταβολές στην έκκριση γλυκόζης, αμινοξέων και υδατοδιαλυτών βιταμινών.

Διατροφή στην εγκυμοσύνη

Μια σωστή διατροφή πριν και κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης δίνει στο νεογέννητο ένα καλό ξεκίνημα στην ζωή. Δεν είναι ανάγκη να τρως για δυο, αρκεί να τρως μια ποικιλία τροφών. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ο μεταβολισμός της μητέρας παρουσιάζει δραματικές μεταβολές, λόγω αλλαγών σε ορισμένες βασικές αναπαραγωγικές ορμόνες, όπως είναι η γοναδοτροπίνη, η προγεστερόνη, η οιστραδιόλη, η προλακτίνη και η επινεφρίνη.

Το ορμονικό περιβάλλον κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι μέγιστης σημασίας για την φυσιολογική ροή των θρεπτικών συστατικών στο έμβρυο. Η απορρόφηση του σιδήρου και του ασβεστίου αυξάνονται κατά την κυοφορία. Ο όγκος του αίματος αυξάνεται φυσιολογικά στην εγκυμοσύνη, κυρίως λόγω της αύξησης του όγκου του πλάσματος κατά 35-40%. Επίσης, μεγάλες αλλαγές συντελούνται στην νεφρική λειτουργία που σχετίζονται με αξιοσημείωτες μεταβολές στην έκκριση γλυκόζης, αμινοξέων και υδατοδιαλυτών βιταμινών.

Η υγιεινή διατροφή κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, δεν διαφοροποιείται από μια υγιεινή διατροφή στην υπόλοιπη ζωή της γυναίκας και απλά σημαίνει διατροφή από όλες τις ομάδες τροφίμων, στις συνιστώμενες ποσότητες

Προσπάθησε να τρως συστηματικά τρία γεύματα καθημερινά, ανάμεσα στα οποία καλό θα ήταν να υπήρχε ένα μικρό snack έτσι ώστε να διασφαλίσεις πως εσύ και το μωρό σου θα έχετε όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεστε.

Egkymosyni Kai Diatrofi

Τροφές στην Εγκυμοσύνη

Ψωμί και δημητριακά

Ψωμί, δημητριακά και πατάτες, συμπεριλαμβανομένου του ρυζιού, του κριθαριού και των ζυμαρικών – αυτές οι τροφές παρέχουν ενέργεια και θα πρέπει να είναι το κύριο μέρος ενός γεύματος.

Φρούτα και Λαχανικά

Καλό θα ήταν 6 ή περισσότερες μερίδες καθημερινά. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσεις να καλύψεις ένα μεγάλο ποσοστό των συνιστώμενων προσλήψεων σε βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία, των οποίων οι απαιτήσεις είναι ιδιαίτερα αυξημένες αυτήν την περίοδο.

Ψάρι

Καλό θα είναι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, να συμβουλευτείς έναν επιστήμονα υγείας, ώστε να περιορίσεις την κατανάλωση ορισμένων ψαριών, λόγω ανησυχιών για τον υδράργυρο, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου του μωρού. Αξιοσημείωτος όμως είναι και ο ρόλος των ω3-λιπαρών οξέων στην εγκυμοσύνη, αφού η κατανάλωσή τους σχετίζεται με αυξημένο δείκτη νοημοσύνης του νεογνού. Σύμφωνα με τον FDA ο κίνδυνος του υδραργύρου, υπερνικάται από τα οφέλη των ω-3 λιπαρών οξέων.  Προτίμησε ψάρια χαμηλού υδραργύρου, όπως ο σολομός, ο μαύρος μπακαλιάρος, οι σαρδέλες και ο ερυθρός τόνος. Απόφυγε την κατανάλωση καρχαρία, ξιφία, το βασιλικό σκουμπρί, και τον λευκό τόνου, τα οποία έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο.

Όσπρια

Αυτή η ομάδα τροφίμων περιλαμβάνει φακές, μπιζέλια, φασόλια, ρεβίθια, σόγια και φιστίκια. Τα όσπρια είναι εξαιρετικές φυτικές πηγές ινών, πρωτεϊνών, σιδήρου, φυλλικού οξέος (B9) και ασβεστίου – τα οποία χρειάζεσαι περισσότερο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Τα όσπρια περιέχουν υψηλές ποσότητες φυλλικού οξέος. Ένα φλιτζάνι φακές, ρεβίθια ή μαύρα φασόλια μπορεί να παρέχει από 65-90% του RDA. Επιπλέον, τα όσπρια είναι γενικά πολύ υψηλά σε φυτικές ίνες. Ορισμένες ποικιλίες είναι επίσης υψηλές σε σίδηρο, μαγνήσιο και κάλιο.

Αυγό

Τα αυγά είναι πηγή χολίνης, η οποία είναι απαραίτητη για πολλές διαδικασίες στον οργανισμό, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης του εγκεφάλου και της υγείας. Χαμηλή πρόσληψη χολίνης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο βλαβών του νευρικού σωλήνα και ενδεχομένως να οδηγήσει σε μειωμένη λειτουργία του εγκεφάλου στο έμβρυο. Ένα  ολόκληρο αυγό περιέχει περίπου 113 mg της χολίνης, η οποία είναι περίπου 25% του RDI για εγκύους (450 mg).

Κρέας

Το βόειο κρέας, το χοιρινό κρέας και το κοτόπουλο είναι εξαιρετικές πηγές πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Επιπλέον, το βόειο κρέας και το χοιρινό κρέας είναι επίσης πλούσιο σε σίδηρο, χολίνη και άλλες βιταμίνες Β – οι οποίες χρειάζονται σε υψηλότερες ποσότητες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου κατά τη διάρκεια της πρώιμης και της μέσης εγκυμοσύνης μπορεί να προκαλέσουν αναιμία σε ανεπάρκεια σιδήρου, γεγονός που διπλασιάζει τον κίνδυνο πρόωρης γέννησης και χαμηλού βάρους γέννησης. Η κατανάλωση τροφίμων που είναι πλούσια σε βιταμίνη C, όπως πορτοκάλια ή πιπεριές, μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αύξηση της απορρόφησης του σιδήρου από τα γεύματα.

Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα

Είναι η σημαντικότερη πηγή ασβεστίου. Προσπάθησε να έχεις τουλάχιστον 3 ισοδύναμα από τα συγκεκριμένα προϊόντα.

Tip!

Ένα ισοδύναμο μπορεί να είναι: 1 ποτήρι γάλα ή 1 κεσεδάκι γιαούρτι ή 30 γραμμάρια (1 σπιρτόκουτο) τυριού

Τα χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος έχουν περίπου ίση περιεκτικότητα σε ασβέστιο με εκείνα που είναι πλήρη σε λίπος. Τα άπαχα γαλακτοκομικά δεν πρέπει να καταναλώνονται, γιατί το ασβέστιο δεν απορροφάται λόγω πλήρους απουσίας του  λίπους. Τα κίτρινα τυριά έχουν περισσότερο ασβέστιο.

Το γιαούρτι, ειδικά το ελληνικό γιαούρτι, είναι ιδιαίτερα ευεργετικό για τις έγκυες γυναίκες και περιέχει περισσότερο ασβέστιο από τα περισσότερα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ορισμένα, περιέχουν επίσης προβιοτικά, τα οποία υποστηρίζουν την πεπτική υγεία.

Τα άτομα που έχουν δυσανεξία στη λακτόζη, μπορούν επίσης να είναι σε θέση να ανεχθούν το γιαούρτι, ειδικά το προβιοτικό γιαούρτι. Η λήψη προβιοτικών συμπληρωμάτων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως η προεκλαμψία, ο διαβήτης κύησης, οι κολπικές μολύνσεις και οι αλλεργίες.

Νερό

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο όγκος του αίματος αυξάνεται έως και 1,5 λίτρα. Επομένως, είναι σημαντικό να παραμείνεις ενυδατωμένη. Τα συμπτώματα της ήπιας αφυδάτωσης περιλαμβάνουν πονοκεφάλους, άγχος, κόπωση, κακή διάθεση και μειωμένη μνήμη.

Επιπλέον, η αύξηση της πρόσληψης νερού μπορεί να σε βοηθήσει να ανακουφίσεις τη δυσκοιλιότητα και να μειώσεις τον κίνδυνο εμφάνισης λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος, οι οποίες είναι συχνές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Οι γενικές οδηγίες συνιστούν περίπου 2 λίτρα νερού την ημέρα, αλλά το ποσό που χρειάζεσαι πραγματικά ποικίλλει ανάλογα με το άτομο.

Μια γενική οδηγία είναι η κατανάλωση νερού περίπου 1-2 λίτρα ημερησίως

Τροφές που περιέχουν κορεσμένο λίπος και ζάχαρη

Προσπάθησε να ελαχιστοποιήσεις όσο περισσότερο μπορείς τα τρόφιμα αυτής της κατηγορίας.

Αλκοόλ & Καφεΐνη

Η καφεΐνη και το αλκοόλ συνδέονται  με το χαμηλό βάρος γέννησης, αλλά και αναπτυξιακά προβλήματα. Δε συστήνεται η κατανάλωσή τους κατά τη διάρκεια της κύησης.

Τι πρέπει να προσέξεις;

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα πρέπει να προσέχεις ιδιαίτερα κάποια τρόφιμα και σε θέματα μολύνσεων. Για παράδειγμα:

Σαλμονέλα

Το βακτήριο της σαλμονέλας είναι μια αρκετά συνηθισμένη περίπτωση μόλυνσης των τροφίμων. Κάποια αυγά είναι πιθανό να είναι μολυσμένα  με σαλμονέλα. Θα ήταν καλό να μαγειρεύεις τα αυγά έως ότου το ασπράδι του αυγού και ο κρόκος του να γίνουν στέρεα. Απόφυγε εδέσματα που περιέχουν ωμά η μερικώς μαγειρεμένα αυγά συμπεριλαμβανομένων και κάποιων που ετοιμάζονται στο σπίτι, όπως είναι η μαγιονέζα, κρέμες από γάλα και αυγά και κάποια σουφλέ. Παγωτά με ιδιαίτερα μαλακή χτυπημένη κρέμα θα πρέπει επίσης να αποφεύγονται.

Listeria

Το βακτήριο της Listeria είναι δυνατόν να βλάψει το αγέννητο ακόμη μωρό σου. Απόφυγε τα παρακάτω τρόφιμα που συνήθως μπορεί να εμφανιστεί σε ένα από τα παρακάτω τρόφιμα:

  1. Μαλακά ώριμα τυριά- συμπεριμβανομένου Brie και Camembert.
  2. Όλα τα μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά.
  3. Έτοιμες προπαρασκευασμένες σαλάτες, που περιέχουν συνήθως προπλυμένα φύλλα σαλάτας
  4. Γεύματα take-away – είναι δυνατόν να έχουν αναθερμανθεί όχι επαρκώς.

Συκώτι

Καλό θα ήταν να αποφύγεις  το συκώτι και τα προϊόντα του, εξαιτίας της υψηλής συγκέντρωσης τους σε βιταμίνη Α.  Η υπερδοσολογία της βιταμίνης Α, έχει συνδεθεί με τερατογενέσεις, αν και τα επίπεδα που συμβαίνει κάτι τέτοιο δεν έχουν πλήρως οριστεί.

Φυτοφάρμακα

Τα φυτοφάρμακα και άλλα βιομηχανικά χημικά, όπως η BPA στα τρόφιμα αποτελούν επίσης μια αυξανόμενη ανησυχία – και όχι μόνο για τις έγκυες γυναίκες. Οι χημικές αυτές ουσίες δεν είναι καλές για κανέναν, πολύ περισσότερο επιβλαβείς είναι για την ανάπτυξη των εμβρύων, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις τους

Σειρά μελετών διαπίστωσε ότι τα παιδιά, των οποίων οι μητέρες είχαν υψηλή έκθεση σε παρασιτοκτόνα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους, βαθμολογήθηκαν χαμηλότερα στις δοκιμές IQ

Οι έγκυες μητέρες χρειάζεται να προσπαθήσουν περισσότερο από ό, τι οι υπόλοιποι για να μειώσουν την έκθεση τους σε αυτές τις χημικές ουσίες. Η αγορά βιολογικών προϊόντων – ειδικά για τα φρούτα και τα λαχανικά που έχουν υψηλά κατάλοιπα φυτοφαρμάκων – μπορεί να βοηθήσει τη μείωση της έκθεσης σε φυτοφάρμακα.

Συμβουλές για τη μείωση της έκθεσης σε BPA

  • Απόφυγε τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα, ειδικά τις ντομάτες, εκτός αν μπορείς να βρεις εμπορικά σήματα, τα οποία είναι ειδικά επισημασμένα χωρίς BPA
  • Χρησιμοποίησε γυάλινα ή κεραμικά δοχεία για τρόφιμα μικροκυμάτων
  • Χρησιμοποίησε μπουκάλι νερού από ανοξείδωτο χάλυβα, αντί για μπουκάλι εμφιαλωμένου νερού

Πόσο βάρος πρέπει να πάρω;

Το σύνολο των κιλών που θα πρέπει να πάρετε  εξαρτάται από το βάρος σας πριν την έναρξη της εγκυμοσύνης. Ο πινακάς παρακάτω θα σας δώσει την απάντηση.

Κατηγορία Βάρους 

Συνολική Πρόσληψη βάρους (kg)*-Απλή (μονή) εγκυμοσύνη

Εβδομαδιαία πρόσληψη βάρους β’ & γ’ τριμήνου (kg)-Απλή (μονή) εγκυμοσύνη

Συνολική Πρόληψη Βάρους για Δίδυμα (kg)

Ελλειποβαρής

(ΔΜΣ <18,5)

2,5 – 18

0,5 (0,5-0,6)

Δεν έχει καθοριστεί

Φυσιολογικού βάρους

(ΔΜΣ =  18,5-24,9)

11,5 – 16

0,5 (0,4-0,5)

16,5 – 24,5

Υπέρβαρη

(ΔΜΣ = 25–29,9)

7- 11,5

0,3 (0,3-0,4)

14 – 22,5

Παχύσαρκη

(ΔΜΣ >=30)

5 – 9

0,2 (0,2-0,3)

11,5 – 19

*Οι έφηβες θα πρέπει να επιδιώκουν τα υψηλότερα βάρη της προτεινόμενης διακύμανσης, ενώ γυναίκες < 157 εκ. τα χαμηλότερα.

Συμπληρώματα Διατροφής & Φυλλικό Οξύ

Συμπληρώματα Διατροφής κατα την Εγκυμοσύνη;

Ναι, σίδηρο ειδικότερα στα 2 τελευταία τρίμηνα της εγκυμοσύνης. Έχει, αποδειχτεί πως η σιδηροπενική αναιμία είναι μια συχνή παθολογική κατάσταση κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης και έχει εντοπιστεί στο 1/3 των γυναικών που δεν λαμβάνουν συμπλήρωμα σιδήρου.

Κατά την διάρκεια των τελευταίων 30 χρόνων, ένα συμπλήρωμα που περιέχει σίδηρο όσο και φυλλικό οξύ έχει αποδειχτεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό. Ο σίδηρος λαμβάνεται στην μορφή του θειικού, πρωτεινοηλεκτρικού και πολυμαλτοζικού σίδηρου (ferrous sulfate) και αν κυκλοφορεί στο εμπόριο σε υψηλές δοσολογίες, για παράδειγμα τα 30 mg του θειικού σίδηρου καθημερινά είναι πλήρως ικανοποιητικά.

Θα πρέπει να παίρνω φυλλικό οξύ;

Ναι, έτσι ώστε να προφυλάξεις το νευρικό σωλήνα του νεογνού και να μειώσεις τον κίνδυνο του προώρου τοκετού και γέννησης λιποβαρών μωρών. Έρευνες έχουν δείξει ότι έγκυες με χαμηλή πρόσληψη και επίπεδα φυλλικού στην εγκυμοσύνη έχουν αυξημένες πιθανότητες να γεννήσουν νεογνά με συγγενείς ανωμαλίες όπως σύνδρομο Down ή ανωμαλίες νευρικού σωλήνα (ΝΤDs).

Για αυτόν τον λόγο  θα πρέπει να παίρνεις επιπρόσθετα τουλάχιστον 200 μg, τα οποία μπορούν να φτάσουν και τα 400 μg. Ο καλύτερος τρόπος να το κάνεις είναι να πάρεις ένα συμπλήρωμα που περιέχει την συγκεκριμένη ποσότητα. Επίσης μπορείς να εισάγεις στην διατροφή σου τρόφιμα εμπλουτισμένα σε φυλλικό, όπως κάποια δημητριακά.

Πηγές του φυλικού οξέος

Η πρόσληψη του φυλικού οξέος πραγματοποιείται μέσω τροφών που περιέχουν φυσικές μορφές του ή μέσω τροφών εμπλουτισμένων σε φυλικό οξύ.

  • Σπανάκι, κατσαρό λάχανο, λαχανάκια Βρυξελλών, λάχανο
  • Φασόλια και όσπρια
  • Εκχυλίσματα μαγιάς και βοδινού κρέατος
  • Εσπεριδοειδή και χυμοί
  • Πίτουρο σίτου και άλλα σιτηρά
  • Μπρόκολο
  • Πουλερικά, χοιρινό κρέας, οστρακοειδή και συκώτι
  • Εμπλουτισμένα τρόφιμα (π.χ. δημητριακά πρωινού, ψωμιά, χυμοί)

Δράση του Φυλλικού Οξέος

Το φυλικό οξύ μαζί με τη βιταμίνη Β12 μπορεί να προλάβει την εκδήλωση μακροκυτταρικής (μεγαλοβλαστικής) αναιμίας. Και οι δύο βιταμίνες μαζί, βοηθούν στην καλή νευρική λειτουργία. Το φυλικό οξύ είναι επίσης αναγκαίο στη δημιουργία νέου γενετικού υλικού (το DNA) μέσα σε κύτταρο, βοηθώντας τα κύτταρα να πολλαπλασιάζονται με σωστό τρόπο.

Το φυλικό οξύ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σημασία σε όλες εκείνες της περιπτώσεις, όπου υπάρχει ταχύς κυτταρικός πολλαπλασιασμός όπως κατά την διάρκεια της κύησης ή ως προστασία κατά της εμφάνισης καρκινικών κυττάρων.

Πρόσφατα, το ενδιαφέρον για το φυλικό οξύ εστιάστηκε στο ρόλο του κατά τη διάρκεια του πρωτεϊνικού μεταβολισμού, ιδιαίτερα δε της ικανότητας του να χαμηλώνει την ομοκυστείνη στο αίμα που θεωρείται υπεύθυνη για τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών (και όχι μόνο) συμβάντων.

I Diatrofi Stin Egkymosyni 12855 Xl

Ανεπιθύμητα Συμπτώματα κατά την Εγκυμοσύνη

Δυσκοιλιότητα

Προσπάθησε να τρως ψωμί ολικής άλεσης και δημητριακά πρωινού υψηλά σε φυτικές ίνες, και υπολόγισε να παίρνεις 6 μερίδες φρούτων και λαχανικών τουλάχιστον, καθώς και τουλάχιστον 6-8 ποτηριών υγρών (1.5-2 lit) καθημερινά.

Ναυτία

Απόφυγε να μείνεις πολλές ώρες νηστική. Πάντα να τρως κάτι όταν σηκώνεσαι το πρωί, έστω ένα τοστ. Τα κρύα τρόφιμα μερικές φορές είναι περισσότερα ανεκτά. Επίσης, θα βοηθούσαν τα σχετικά στεγνά γεύματα. Προσπάθησε να αποφεύγεις τις μυρωδιές του μαγειρέματος.

Καούρες

Προσπάθησε να τρως μικρά, συστηματικά γεύματα και snacks και απόφυγε τα μεγάλα γεύματα, καθώς και τα πολύ λιπαρά και πικάντικα τρόφιμα.

Συμπερασματικά

Γυναίκες που αποκλείουν από την διατροφή τους ορισμένες τροφές ή τροφικές ομάδες (π.χ. φυτοφάγοι, με δυσανεξία στην λακτόζη κλπ.), θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συμβουλευτούν διαιτολόγο, προκειμένου να κάνει την θρεπτική τους αξιολόγηση και να τους συμβουλεύσει για υποκατάστατες τροφές αυτών που στερούνται. Και αυτό επειδή, η εγκυμοσύνη αποτελεί μια κρίσιμη περίοδο, κατά την διάρκεια της οποίας, η θρεπτική κατάσταση της μητέρας αποτελεί το κλειδί για την υγεία τόσο του νεογνού όσο και της ίδιας.

Θες να συζητήσουμε;

Papachristos Dietitian Draft 02 RoundΈχεις σχόλια ή ερωτήσεις σχετικά με το άρθρο; Στείλε μου ένα email ή μήνυμα στο messenger. Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για το πώς θα πετύχεις τους διατροφικούς στόχους σου, διάβασε πρώτος/η τη νέα μου αρθρογράφηση στο newsletter του Diaitologos  ή γίνε μέλος στο Facebook Page μου. Ακολούθησε με στο Instagram και μην ξεχάσεις να κάνεις subscribe στο Youtube !
Αυτό το άρθρο είναι μέρος του περιεχομένου που έχει δημοσιευτεί στο mednutrition.gr
Βιβλιογραφία

Benton, D., 2008. Micronutrient status, cognition and behavioral problems in childhood. European journal of nutrition, 47(3), pp.38-50.

Christian, P. and Stewart, C.P., 2010. Maternal micronutrient deficiency, fetal development, and the risk of chronic disease. The Journal of nutrition, 140(3), pp.437-445.

Guilloteau, P., Zabielski, R., Hammon, H.M. and Metges, C.C., 2009. Adverse effects of nutritional programming during prenatal and early postnatal life, some aspects of regulation and potential prevention and treatments. J Physiol Pharmacol, 60(Suppl 3), pp.17-35.

Liu, Z., Ao, D., Yang, H. and Wang, Y., 2014. Gestational weight gain and risk of gestational diabetes mellitus among Chinese women. Chinese medical journal, 127(7), pp.1255-1260.

Hacker, A.N., Fung, E.B. and King, J.C., 2012. Role of calcium during pregnancy: maternal and fetal needs. Nutrition reviews, 70(7), pp.397-409.

Johnston, B.C., Goldenberg, J.Z., Vandvik, P.O., Sun, X. and Guyatt, G.H., 2011. Probiotics for the prevention of pediatric antibiotic‐associated diarrhea. Cochrane Database of Systematic Reviews, (11).

Molloy, A.M., Kirke, P.N., Brody, L.C., Scott, J.M. and Mills, J.L., 2008. Effects of folate and vitamin B12 deficiencies during pregnancy on fetal, infant, and child development. Food and nutrition bulletin, 29(2_suppl1), pp.S101-S111.

Strobel, M., Tinz, J. and Biesalski, H.K., 2007. The importance of β-carotene as a source of vitamin A with special regard to pregnant and breastfeeding women. European journal of nutrition, 46(9), pp.1-20.

Simopoulos, A.P., 2002. The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomedicine & pharmacotherapy, 56(8), pp.365-379.

Bradley, C.S., Kennedy, C.M., Turcea, A.M., Rao, S.S. and Nygaard, I.E., 2007. Constipation in pregnancy: prevalence, symptoms, and risk factors. Obstetrics & Gynecology, 110(6), pp.1351-1357.

Scholl, T.O. and Reilly, T., 2000. Anemia, iron and pregnancy outcome. The Journal of nutrition, 130(2), pp.443S-447S.

Σας βοήθησε αυτό το άρθρο;

close
Ξεκινήστε να πληκτρολογείτε για να δείτε αποτελέσματα.
Scroll To Top
Για να σου εξασφαλίσουμε μια κορυφαία εμπειρία, στο site μας χρησιμοποιούμε cookies.